A Maori Podcast

Ta Re Moriori - Ko Tohinga i a Rangihikiwao

A Maori Podcast

Show Notes

Kia ora ra e te iwi! I have a Patreon where I hope to add some additional value. If you'd like the kaupapa, and you appreciate this mahi, you can give a koha here: A Maori Podcast

Tuturu: He rau ringa e oti ai - Many hands make light work . Raweke: He rau korero e ora ai te reo - Many speakers make our language thrive.

Kioranga! Kohi mai ene ra!

I've properly added Ta Re Moriori to my list of languages that I'm actively study. So I thought I'd do another episode on it, as the material available for the spoken language is still quite scare, so I'd like to do my bit as well, just as I do for our Reo Maori.

This week I will be covering a story on Tohinga in Moriori culture. You can find it here. I have also written it out to be read along also.

Ka hui ka imi ki Rakauwhatiwhati ki ri tohing' o Rangihikiwao, ki ri kai i tchuaporo.

K' hara mai tena imi, tena imi, tona' putē, tona' putē; ā, ka put' hikiwao, hikiwao nui, nui tche whei. Ka whati ta rakau tarewarewa ka putē; ka rere tena rataunga ki tona' putē ki tona' putē, tchiei mau i a ratau.

Ka rere ko Tu-moana ki tona' putē, ki a te ririm', -- Pē! -- a te tau mai i ko!

Ka rere te kī a Kahukura, A-a, tahi tō' e whano ku rung' o Rakauwhatiwhati, "ko koe enak' E potiki!"

Ka whai mai ko Horopapa, "Kona ka tō' ene', kona ka tō' -- ko enei ka tō' enei, enei, ko enei ka tō' ".

Ka whai ake ko Kahukura, "A-a, e aukura!" Ka kapo mai ko Horopapa, "A-a, e aukura nunō! marama ta' ngakau ki a Tchu."

Ko Tinirau itchē tangat' takitahi i tche tohinga' i tchia rimit'.

Kanei kite ei a Hine-tche-eweewe i a Tinirau; ka rere' to' moto' o Tinirau ki a Hine'.

Ka hoki ka imi ki tona whenū', ki tona whenū'; ka hoki ko Tinirau ki tona whenū', ki Tongi-hitchi-atē'.

Kiri whero ta' kiri o Hine', kiri wherowhero ta' kiri o Tinirau-Ariki, maemae ka uru.

Ka tae a Tinirau ki tona kainga, ki Tongi-hitchi-atē. Moe ake nei a Tinirau, taea tona whare tapu, e unge eti' ei i o' tamiriki ka roro ka tchiro i tchia whare tapu ona'.

E roro wa tamiriki i runga' i ri waka', potēhi etu' ki a Hine' i ro' t' whare, i Tongi-hitchi-atē.

ka hiko ta rauira o Hine'; ka hiko ta rauira o ka tamiriki. A, "Wari ko tere'?". "Ko au. Ko Hine'. Wari ko hunū?" "Mauu. Na Tinirau mauu." "Tehēkoa to korū matchūtane?" "Terā." "O-o. Korū ro ra ki rer', ka ki atu' k' haramai."

A, ka tae ka tamiriki ra, inginei eneti karang' etu' i rung' i to rauu waka' "Tē-e te whenū i Tapeirihou, tē t' whenū i Tapeirihou. "Taea ai?" "Tē i a Hine' Hi'tcheeweewe-hingara-wharara, ka rākī mai ko' k' hunatu'.

E whane ei ko Tinirau ka tae.

Ka tari ka wahine o Tinirau ki aii, ka unga' atu' i ka tamiriki ka tchiro i to rauu matchu; ka tae wa tamiriki, hurang' i te tau i waho, hurang i te tau i roto', hurang' i te tau i roto rawa; ko' ro atu' ka tchiro, "U-u! E rū' ka waewae, ka mate kae to tauu matchūtane." Ka put' mai etoru, "U-u! ka ora' to tauu matchūtane." Ka put' mai ewha, "O-o! Koi, koi, ka ora!" Ka me mei ko Hine, "Korū ro ra ki o korū metehine, ka ki atu' k'haramai."

Ka tae wa tamiriki ki o rauu metehine, kī atu, "Ka ra ki mai koru ko' ro atu." "Ae, a te noho nei."

Ka tae wa wahine ra ko waho o t' whare noh' ei; ka tamiriki ra ka ma ko ro' t' whare, ka put' mai ka tamiriki ka kī mai ki o rauu metehine, "Ooi! Ka ra ki mai korū ka roro ki ri pohatu." "Ae, a te noho' nei."

Mai ko ke heoki mei wa tamiriki, "Ka ra ki mai koru ka roro ki ri wahii a, korū ka tahu i ta umu." "Ae a te noho nei." "A, korū ka roro ki t' whariki."

A, tae mai ka whariki.

Ka taro to wa ka puta' ko Hine' ko waho tapatu rakei' ki ri mata o ro waewae.

Ka rere ko Mongomongo-tchu-a-uri rauu ko Mongomongotchu-a-tea ki a Hine'.

K' whawha mai ko Hine' tokorū, ko ro' ta umu! Ka mate' ka wihine nei i a Hine'. Ka tangi a Tinirau ki ona' wahine; ko tangi tenei:-

"Ka mate Mongomongo-tchu-a-uri, koi ra, koia, Ka mate Mongomongo-tchu-a-tea, koi ra, koia, koi ra taū reo e ki atu ki a koe re Mongongo-tchu-a-uri ka tauria, koi ra, koia."

Ka moe a Hine' rauu ko Tinirau, ka h

More from A Maori Podcast

Sep 30, 2026

E hoa ma! I'm excited to share with you the Maori language challenge I've set for myself. Basically, I'm introducing an old custom, an old practice that was quite common amongst our tupuna. That is implementing tapu onto our speech.

Sep 23, 2026

Kia ora e te iwi! I was so fortunate to speak with my new friend Ronik and talk about his journey towards speaking te reo Maori.

See all episodes →