Show Notes
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu. Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI 00:00:00 Intro: van programmeren naar AI 00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis 00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode 00:06:14 De ARC en computers met relais 00:10:07 Van binaire code naar assembler 00:13:12 Wie was Kathleen Booth? 00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren 00:20:20 Subroutines als recepten voor computers 00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I 00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode 00:31:39 Wat doet een compiler? 00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken 00:36:13 De eerste echte bug 00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering 00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling 00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten 00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken 00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd 00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning 00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision 00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI 00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie 00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie 00:55:25 Afsluiting en vooruitblik Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805 See omnystudio.com/listener for privacy information.
More from Scientias Podcast
In deze aflevering hebben Diederik en Krijn twee gasten van de podcast Met Nerds om Tafel, ook bekend als MNOT. Het gesprek is met Randal Peelen en Jurian Ubachs en we hebben het over zowel echte Scientias-onderwerpen als onderwerpen voor echte nerds. Een mooie cocktail met voor ieder wat wils. 00:00 Twee podcasts aan één tafel 05:38 Waar komt het woord nerd vandaan? 07:54 Nerd als geuzennaam 10:05 Erbij horen en je eigen groep vinden 14:51 Rolf Hut: ongegeneerd enthousiast zijn 17:10 Nieuwsgierigheid zonder betweterigheid 20:09 Gewenste gasten en favoriete nerds 23:11 Bill James, Moneyball en honkbalstatistiek 27:38 Hoe wifi door een huis werkt 37:28 Felienne Hermans en vrouwen in programmeren 39:44 Jay Miner: van Atari naar Amiga 45:23 Demoscene en Isaac Newton 50:05 Kleine werelden en handen wassen 53:40 Drie vragen voor de natuurkundige 54:55 Hoe ASML EUV-licht gebruikt voor chips 1:04:38 Waarom computers warm worden 1:10:09 Dansen op maïzena 1:11:31 Luisteraarsvraag: populaire podcastafleveringen 1:15:09 Kun je je eigen internetprovider worden? 1:22:18 Afsluiting en een mogelijk feest bij aflevering 512 See omnystudio.com/listener for privacy information.
Diep onder het ijs van Antarctica bevindt zich een gigantische detector die de meest ongrijpbare deeltjes van het heelal probeert te vangen: neutrino's. De Belgische natuurkundige Francis Halzen kreeg er dit jaar de Nobelprijs voor Natuurkunde voor. Diederik en Krijn duiken in de werking van IceCube en bespreken ook de Nobelprijzen voor Scheikunde en Geneeskunde. En waarom bewegen we eigenlijk zoveel met onze handen als we praten?
Diederik Jekel en Krijn Soeteman bespreken de Nobelprijs voor natuurkunde 2026 voor Francis Halzen. Eerst kondigen zij een samenwerking met Met Nerds om Tafel en een livepodcast in Amsterdam aan. Daarna leggen zij uit waarom neutrino's een nieuwe manier zijn om het heelal te bestuderen: ze zijn elektrisch neutraal en hebben slechts zelden wisselwerking met materie. Via velden, fundamentele krachten en bètaverval komen zij bij Pauli's hypothese van een onzichtbaar deeltje, Fermi's uitwerking en de eerste detectie van reactorantineutrino's door Cowan en Reines. De kubieke-kilometerdetector IceCube op de Zuidpool komt aan het einde kort ter sprake; de werking ervan en de kosmische ontdekkingen bewaren de hosts voor een volgende aflevering. Meer lezen: Nobelprijs voor natuurkunde 2026: https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/summary/ Hoe IceCube werkt: https://icecube.wisc.edu/science/icecube/ Hal West live-opname: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/ 00:00 Intro, luisteraarsactie en Scientias Live 05:15 De Nobelprijs voor Francis Halzen 07:20 Een nieuw venster op het heelal 12:25 Wat betekent een interactie tussen deeltjes? 16:30 Scalair, vector en tensor: wat is een veld? 21:41 De vier fundamentele krachten 25:00 Waarom neutrino's nauwelijks reageren op materie 28:30 Krachten voorstellen met golven en velden 31:00 Kwantumvelden en het W-boson 37:39 Hoe ontdek je iets dat overal doorheen vliegt? 41:00 Bètaverval en het antineutrino 42:55 Deeltjesbanen zichtbaar maken 47:31 Pauli voorspelt een onzichtbaar deeltje 50:10 Cowan en Reines detecteren reactorantineutrino's 54:43 Van een kernreactor naar IceCube: wordt vervolgd See omnystudio.com/listener for privacy information.
Hoe meet je een paar nanogram PFAS in een liter water? In deze aflevering beantwoorden Diederik en Krijn een luisteraarsvraag over de extreem kleine hoeveelheden die tegenwoordig in drinkwater kunnen worden aangetoond. Het antwoord voert langs Robert Boyle, Bunsen en Kirchhoff, chromatografie, massaspectrometrie en Clair Patterson. Uiteindelijk komen al die ideeën samen in de manier waarop laboratoria tegenwoordig PFAS uit een watermonster halen, herkennen en zo nauwkeurig mogelijk meten. 00:00 Hoe meet je een miljardste gram PFAS? 03:16 De luisteraarsvraag: hoe voorkom je vervuiling? 05:10 Alberto Contador en een minuscuul meetbaar spoor 09:09 Robert Boyle en het begin van nauwkeurig meten 13:29 IJzer in water zichtbaar maken 19:38 Bunsen en Kirchhoff: elementen herkennen aan licht 26:31 De ontdekking van cesium 29:30 Hoe concentreer je een spoorstof? 33:21 Chromatografie: stoffen van elkaar scheiden 38:45 Massaspectrometrie: massa, lading en isotopen 42:37 Clair Patterson en de ouderdom van de aarde 46:27 Het probleem van loodverontreiniging 53:10 Hoe controleer je een PFAS-meting? 58:50 Van monster tot meetresultaat See omnystudio.com/listener for privacy information.
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over PFAS in het Nederlandse drinkwater. Wat zijn PFAS precies, waarom gebruiken we ze op zoveel plaatsen en wanneer vormen ze een risico? (en waarom we er echt zo snel mogelijk mee moeten proberen te stoppen). Daarna beantwoorden ze een luisteraarsvraag: hoe werkt geur eigenlijk? Van Aristoteles en het reukvermogen van zalmen tot herinneringen die door geur worden opgeroepen, communicerende planten en de werking van geurreceptoren op moleculair niveau. 00:00 Intro 01:15 PFAS in Nederlands drinkwater 02:59 Wat zijn PFAS eigenlijk? 05:04 Waarom zitten PFAS in blusschuim? 10:04 Duizenden verschillende PFAS-stoffen 13:59 Wanneer wordt PFAS schadelijk? 15:26 Hoe bepaalt het RIVM de grenswaarde? 20:04 Hoe zorgelijk is PFAS in drinkwater? 23:23 Hoe werkt geur eigenlijk? 25:10 Aristoteles en de eerste ideeën over geur 28:01 Geur bij de Egyptenaren 29:02 Hoe ruiken vissen onder water? 33:06 Hoe vinden zalmen hun geboorterivier terug? 36:08 Waarom roept geur zulke sterke herinneringen op? 43:03 Hoe is het reukvermogen geëvolueerd? 44:07 Planten communiceren met geurstoffen 46:07 Sluipwespen volgen chemische signalen 51:00 Hoe herkent onze neus verschillende geuren? 53:01 Zo werkt een geurreceptor 59:02 Hoe goed is de menselijke neus? 1:01:12 Een geurreceptor op moleculair niveau bekeken See omnystudio.com/listener for privacy information.