Show Notes
Deze speciale podcastaflevering is gemaakt door Math Göbbels en Irene Harmsen met professor David Lankes, de visionaire bibliotheekgoeroe uit Amerika. We spraken met hem over de transformatie van het werk van de bibliothecaris. Niet de gebouwen doen er toe, maar bibliothecarissen met een missie. Volgens Prof. David Lankes is het verbeteren van de samenleving door het faciliteren van kenniscreatie in hun gemeenschap, de missie van bibliothecarissen. Lankes: "Deze missie is overigens ook terug te vinden bij andere beroepsgroepen". Wat we nodig hebben in onze maatschappij, dat zijn bibliothecarissen die waardegedreven zijn in hun ambitie en hun wijze van werken. Zij zullen moeten leren hoe zij mensen in een wereld met informatietechnologie leren omgaan met de toekomst via Artificial Intelligence. Juist nu is het tijd dat bibliothecarissen laten zien hoe je leren, openheid, diversiteit, intellectuele eerlijkheid (niet onbevooroordeeld), intellectuele vrijheid en veiligheid kunt waarborgen in de maatschappij. De nieuwe bibliothecaris is buitengedreven. Anderen toegang geven tot kennis en motivatie om te leren, in gemeenschappen verbinding zoeken en gelegenheden met mensen samen organiseren om elkaar te begrijpen en te waarderen. De bibliotheek heeft de toekomst. Het is de plek in de stad of het dorp met openbare toegang, waar kennis in mensen en collecties aanwezig is, waar de omgeving veilig is en waar motivatie vleugels krijgt. De Vereniging van bibliotheken in Nederland investeert in de toekomst. Met een opleidingsprogramma voor bibliothecarissen zorgt zij voor een breed en divers aanbod. Het gedachtegoed van Lankes is het uitgangspunt van de succesvolle post-hbo opleiding Community Librarian: https://www.bibliotheekcampus.nl/#/library.
More from DE BIEB IS MEER
Wat is de bibliotheek vandaag nog? Veel meer dan een plek voor boeken, zo blijkt in dit gesprek met Daniëlle Arets, lector Designing Journalism. Vanuit haar onderzoek naar de toekomst van journalistiek schetst ze de bieb als de huiskamer van de stad: een "derde ruimte" die niet privé en niet volledig publiek is, en juist daarom zo wezenlijk voor ons samenleven. We bespreken hoe bibliotheken vrijwel al hun programmering bottom-up laten gebeuren, hoe de democratische code als leidraad dient, en waar de grenzen liggen als er politieke stromingen een podium vragen. Daarnaast praten we over de groeiende samenwerking tussen lokale journalistiek en bibliotheken en over de spanning die ontstaat wanneer journalistiek haar rol als tegenwicht moet vervullen tegenover een partner. Tot slot zoeken we naar wat bibliothecarissen en journalisten elkaar te leren hebben over polarisatie, schurende gesprekken en het opbouwen van vertrouwen in een verhard publiek debat. Want zoals Daniëlle zegt: de basis van de democratie is dat we van elkaar verschillen en dat verschil moeten we met elkaar leren bespreken.
In deze aflevering spreekt Irene Harmsen met Erna Winters, netwerkmanager bij de KB en president van EBLIDA, over de toekomst van bibliotheekwerk in Europa. Centraal staat het OMC-rapport, dat in oktober in Dublin wordt gepresenteerd en aanbevelingen doet voor bibliotheken om maatschappelijke uitdagingen zoals eenzaamheid, laaggeletterdheid en de digitale kloof aan te pakken. Erna benadrukt het belang van democratie als paraplu: bibliotheken spelen een cruciale rol in het bevorderen van vrije toegang tot informatie, informatievaardigheden en kritisch denken. Ook komt de WSOB-wet met zorgplicht ter sprake, die in Nederland helpt om bibliotheken als essentiële publieke dienst te verankeren.
In deze aflevering duikt Irene Harmsen in de Broeiplaats van Bibliotheek Deventer: een experiment in radicaal luisteren. Lydia Hazelaar en Kasper Scholten vertellen hoe ze in een wijk zonder sociale voorzieningen (geen buurthuis, maar wel armoede, eenzaamheid en laaggeletterdheid) een community hub opbouwen. Centraal staat: eerst luisteren naar behoeften, dan pas aanbod creëren.
Bibliotheken staan voor enorme uitdagingen: van AI en digitale soevereiniteit tot maatschappelijke opgaven als democratische weerbaarheid en inclusie. Maar hoe zorgen we ervoor dat bibliotheekmedewerkers hierop voorbereid zijn?
De bibliotheek geldt steeds vaker als succesverhaal: meer bezoekers, meer activiteiten, meer maatschappelijke betekenis. Maar wanneer wordt dat succesverhaal ook een risico? In deze aflevering spreekt Irene Harmsen met Ronald van Steden, bestuurskundige en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Samen onderzoeken ze de stille revolutie van de bibliotheek: van collectie naar connectie. Een beweging die veel heeft gebracht, maar ook scherpe vragen oproept. Blijft de bibliotheek nog herkenbaar als bibliotheek wanneer zij steeds meer taken krijgt rond eenzaamheid, digitale overheid, burgerschap, veiligheid, welzijn en community building? Waar ligt de grens tussen bibliotheekwerk en sociaal werk? En wat gebeurt er met belezenheid, collectie, kennis en literaire bemiddeling? Ook veiligheid komt indringend aan bod. De open, gastvrije bibliotheek is van grote waarde, maar vraagt steeds vaker om professionele begrenzing. Dit is geen lofzang en geen afrekening, maar een kritisch gesprek over publieke waarde, identiteit en professionele moed. Over wat de bibliotheek is, voor wie zij er is — en wat zij vooral niet moet kwijtraken.