Show Notes
Fouten maken hoort bij wetenschap. Maar hoe goed zijn wetenschappers en wetenschapsjournalisten eigenlijk in het toegeven van hun eigen fouten? In aflevering 94 van de Scientias Podcast kijken Diederik Jekel en Krijn Soeteman kritisch naar hun eigen werk. Van een overdreven uitspraak over het Europese stroomnet en een verkeerde uitleg van digitale audio tot vergissingen over dinosauriërs en supergeleiding. Ook duiken ze in de geschiedenis van de luchtvaart. Waren de gebroeders Wright werkelijk de eersten die met een gemotoriseerd vliegtuig vlogen? En wat leert die discussie ons over bewijs en het belang van herhaalbaarheid? Tot slot bespreken we de replicatiecrisis in de wetenschap. Waarom worden positieve resultaten veel vaker beloond dan mislukkingen en waarom zijn juist die mislukkingen zo belangrijk voor wetenschappelijke vooruitgang? 00:00 Intro: fouten maken hoort bij wetenschap 01:25 De Internationale Dag van de Mislukking 04:11 Tijd om onze eigen fouten te bespreken 04:54 Hoe oud is het Europese elektriciteitsnet? 09:15 Gelijkstroom, wisselstroom en een verkeerde uitleg 13:33 Hoe werkt digitale audio eigenlijk? 19:33 Sampling, frequenties en de reconstructie van geluid 23:49 Edelgassen, de draaiende aarde en andere correcties 26:01 Een foutje met heel veel nullen 27:33 Dinosauriërs, fossiele brandstoffen en mergel 28:35 Wie vloog er als eerste? De gebroeders Wright? 32:04 Het omstreden verhaal van Gustave Whitehead 39:09 Bewijs, erkenning en herhaalbaarheid 40:42 Waarom mislukkingen belangrijk zijn voor wetenschap 43:49 Experimenteren en resultaten reproduceren 45:22 Supergeleiding en wetenschappelijke verrassingen 49:08 Publicatiedruk en de replicatiecrisis 51:06 Hersenonderzoek en de grenzen van fMRI 53:07 Hoe doen we eigenlijk goede wetenschap? 54:21 Statistiek en de gevaren van selectief analyseren 56:50 Nog een correctie over Kamerlingh Onnes 57:23 Afsluiting en aankondigingen See omnystudio.com/listener for privacy information.
More from Scientias Podcast
In deze aflevering hebben Diederik en Krijn twee gasten van de podcast Met Nerds om Tafel, ook bekend als MNOT. Het gesprek is met Randal Peelen en Jurian Ubachs en we hebben het over zowel echte Scientias-onderwerpen als onderwerpen voor echte nerds. Een mooie cocktail met voor ieder wat wils. En eerste live-opname van de Scientias Podcast 25 november 2026: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/ 00:00 Twee podcasts aan één tafel 05:38 Waar komt het woord nerd vandaan? 07:54 Nerd als geuzennaam 10:05 Erbij horen en je eigen groep vinden 14:51 Rolf Hut: ongegeneerd enthousiast zijn 17:10 Nieuwsgierigheid zonder betweterigheid 20:09 Gewenste gasten en favoriete nerds 23:11 Bill James, Moneyball en honkbalstatistiek 27:38 Hoe wifi door een huis werkt 37:28 Felienne Hermans en vrouwen in programmeren 39:44 Jay Miner: van Atari naar Amiga 45:23 Demoscene en Isaac Newton 50:05 Kleine werelden en handen wassen 53:40 Drie vragen voor de natuurkundige 54:55 Hoe ASML EUV-licht gebruikt voor chips 1:04:38 Waarom computers warm worden 1:10:09 Dansen op maïzena 1:11:31 Luisteraarsvraag: populaire podcastafleveringen 1:15:09 Kun je je eigen internetprovider worden? 1:22:18 Afsluiting en een mogelijk feest bij aflevering 512 See omnystudio.com/listener for privacy information.
Diep onder het ijs van Antarctica bevindt zich een gigantische detector die de meest ongrijpbare deeltjes van het heelal probeert te vangen: neutrino's. De Belgische natuurkundige Francis Halzen kreeg er dit jaar de Nobelprijs voor Natuurkunde voor. Diederik en Krijn duiken in de werking van IceCube en bespreken ook de Nobelprijzen voor Scheikunde en Geneeskunde. En waarom bewegen we eigenlijk zoveel met onze handen als we praten?
Diederik Jekel en Krijn Soeteman bespreken de Nobelprijs voor natuurkunde 2026 voor Francis Halzen. Eerst kondigen zij een samenwerking met Met Nerds om Tafel en een livepodcast in Amsterdam aan. Daarna leggen zij uit waarom neutrino's een nieuwe manier zijn om het heelal te bestuderen: ze zijn elektrisch neutraal en hebben slechts zelden wisselwerking met materie. Via velden, fundamentele krachten en bètaverval komen zij bij Pauli's hypothese van een onzichtbaar deeltje, Fermi's uitwerking en de eerste detectie van reactorantineutrino's door Cowan en Reines. De kubieke-kilometerdetector IceCube op de Zuidpool komt aan het einde kort ter sprake; de werking ervan en de kosmische ontdekkingen bewaren de hosts voor een volgende aflevering. Meer lezen: Nobelprijs voor natuurkunde 2026: https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/summary/ Hoe IceCube werkt: https://icecube.wisc.edu/science/icecube/ Hal West live-opname: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/ 00:00 Intro, luisteraarsactie en Scientias Live 05:15 De Nobelprijs voor Francis Halzen 07:20 Een nieuw venster op het heelal 12:25 Wat betekent een interactie tussen deeltjes? 16:30 Scalair, vector en tensor: wat is een veld? 21:41 De vier fundamentele krachten 25:00 Waarom neutrino's nauwelijks reageren op materie 28:30 Krachten voorstellen met golven en velden 31:00 Kwantumvelden en het W-boson 37:39 Hoe ontdek je iets dat overal doorheen vliegt? 41:00 Bètaverval en het antineutrino 42:55 Deeltjesbanen zichtbaar maken 47:31 Pauli voorspelt een onzichtbaar deeltje 50:10 Cowan en Reines detecteren reactorantineutrino's 54:43 Van een kernreactor naar IceCube: wordt vervolgd See omnystudio.com/listener for privacy information.
Hoe meet je een paar nanogram PFAS in een liter water? In deze aflevering beantwoorden Diederik en Krijn een luisteraarsvraag over de extreem kleine hoeveelheden die tegenwoordig in drinkwater kunnen worden aangetoond. Het antwoord voert langs Robert Boyle, Bunsen en Kirchhoff, chromatografie, massaspectrometrie en Clair Patterson. Uiteindelijk komen al die ideeën samen in de manier waarop laboratoria tegenwoordig PFAS uit een watermonster halen, herkennen en zo nauwkeurig mogelijk meten. 00:00 Hoe meet je een miljardste gram PFAS? 03:16 De luisteraarsvraag: hoe voorkom je vervuiling? 05:10 Alberto Contador en een minuscuul meetbaar spoor 09:09 Robert Boyle en het begin van nauwkeurig meten 13:29 IJzer in water zichtbaar maken 19:38 Bunsen en Kirchhoff: elementen herkennen aan licht 26:31 De ontdekking van cesium 29:30 Hoe concentreer je een spoorstof? 33:21 Chromatografie: stoffen van elkaar scheiden 38:45 Massaspectrometrie: massa, lading en isotopen 42:37 Clair Patterson en de ouderdom van de aarde 46:27 Het probleem van loodverontreiniging 53:10 Hoe controleer je een PFAS-meting? 58:50 Van monster tot meetresultaat See omnystudio.com/listener for privacy information.
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over PFAS in het Nederlandse drinkwater. Wat zijn PFAS precies, waarom gebruiken we ze op zoveel plaatsen en wanneer vormen ze een risico? (en waarom we er echt zo snel mogelijk mee moeten proberen te stoppen). Daarna beantwoorden ze een luisteraarsvraag: hoe werkt geur eigenlijk? Van Aristoteles en het reukvermogen van zalmen tot herinneringen die door geur worden opgeroepen, communicerende planten en de werking van geurreceptoren op moleculair niveau. 00:00 Intro 01:15 PFAS in Nederlands drinkwater 02:59 Wat zijn PFAS eigenlijk? 05:04 Waarom zitten PFAS in blusschuim? 10:04 Duizenden verschillende PFAS-stoffen 13:59 Wanneer wordt PFAS schadelijk? 15:26 Hoe bepaalt het RIVM de grenswaarde? 20:04 Hoe zorgelijk is PFAS in drinkwater? 23:23 Hoe werkt geur eigenlijk? 25:10 Aristoteles en de eerste ideeën over geur 28:01 Geur bij de Egyptenaren 29:02 Hoe ruiken vissen onder water? 33:06 Hoe vinden zalmen hun geboorterivier terug? 36:08 Waarom roept geur zulke sterke herinneringen op? 43:03 Hoe is het reukvermogen geëvolueerd? 44:07 Planten communiceren met geurstoffen 46:07 Sluipwespen volgen chemische signalen 51:00 Hoe herkent onze neus verschillende geuren? 53:01 Zo werkt een geurreceptor 59:02 Hoe goed is de menselijke neus? 1:01:12 Een geurreceptor op moleculair niveau bekeken See omnystudio.com/listener for privacy information.