Crazy Nauka

156. Ołowiane epidemie: od kopalń po krany

Crazy Nauka

Show Notes

Największe katastrofy wywołane przez ołów – od australijskiego Broken Hill, przez Zambię i Nigerię, po amerykańskie Flint. Ostrzeżenia lekarzy i naukowców były ignorowane, a toksyczny metal trafiał do gleby, powietrza i wody pitnej. To historie zatrutych dzieci, społeczności pozostawionych bez ochrony i decyzji podejmowanych w imię zysku lub oszczędności. Historie, których większość wciąż trwa.

Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch kolejnych cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac 2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”: https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊 https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊 https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł: Zambia: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0013935117316614 https://childrenofkabwe.com/wp-content/uploads/2020/10/Bose-OReilly-et-al.-2018-published-.pdf https://phys.org/news/2020-11-effects-pollution-kabwe.html https://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/SacrificeZones-userfriendlyversion.pdf https://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/58817/1/Chemosphere%20v.119%20p.941-947.pdf https://www.aljazeera.com/news/2023/1/20/mining-giant-turned-blind-eye-to-lead-poisoning-in-zambia https://en.wikipedia.org/wiki/Kabwe_mine Flint: https://www.pbs.org/newshour/science/study-confirms-lead-got-flints-water https://www.consumernotice.org/environmental/water-contamination/flint-michigan/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28145123/ https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.est.6b04034 https://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/acs.est.6b04034?ref=article_openPDF https://edition.cnn.com/2025/08/03/us/flint-michigan-clean-water-crisis Nigeria: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26745642/ https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60332-8/fulltext https://en.wikipedia.org/wiki/Zamfara_State_lead_poisoning_outbreak https://www.pureearth.org/project/zamfara-nigeria-lead-poisoning/ https://www.msf.org/nigeria-prevention-key-stop-children-dying-lead-poisoning https://www.cdc.gov/one-health/php/stories/lead-poisoning.html https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2010_07_07-en Australia: https://en.wikipedia.org/wiki/Broken_Hill https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0013935120302504 https://www.epa.nsw.gov.au/sites/default/files/2025-09/BH_Pb_State_of_Science_FINAL-19-June-2020-Accessible-V2.0.pdf https://www.researchgate.net/publication/23672235_Managing_environmental_lead_in_Broken_Hill_a_public_health_success https://theconversation.com/toxic-playgrounds-broken-hill-kids-exposed-to-poisonous-dust-32325

More from Crazy Nauka

Oct 21, 2026

Czy kategoryczny zakaz kazirodztwa, obecny w wielu kulturach, ma uzasadnienie biologiczne? Jakie faktyczne szkody wyrządza chów wsobny? Przed Wami pierwsza część naszego minicyklu na temat tabu.

Oct 13, 2026

Nie tworzyli ceramiki, chociaż tam, skąd przybyli, była ona dobrze znana. Domy budowali okrągłe - dokładnie takie jak w wielu miejscach świata przed tysiącami lat. W wiosce na wzgórzu żyli przez długie 1500 lat, a potem ją porzucili - bez paniki, z rozmysłem. I dlatego dziś wiemy, jak żyli i Wam o tym opowiadamy w wyjątkowym odcinku, który nagraliśmy - i sfilmowaliśmy - dla Was w terenie, w neolitycznej wiosce Chirokitia na Cyprze.

Oct 7, 2026

Opowiadamy o tajemniczej śmierci pracownicy rosyjskiego laboratorium przeciwdżumowego, o której wiadomo, że prowadziła badania nad pałeczką dżumy. Objęciu izolacją i kwarantanną kilkuset osób z jej otoczenia. O rosyjskich oficjalnych deklaracjach, zwyczajowo wiarygodnych: “U nas dżumy niet” i o reakcjach WHO i ECDC. Oraz o tym, gdzie w rosji, poza laboratorium w Irkucku, kryje się dżuma i czy może nam zagrozić.

Sep 29, 2026

Na Atlantyku, na którym o tej porze roku zwykle powstaje kilka huraganów, nie narodził się ani jeden. W tym samym czasie wschodni Pacyfik zdominowały aż trzy huragany najwyższej, piątej kategorii. Jednocześnie wielkie fale niszczą oba wybrzeża Ameryki Północnej. O co tu właściwie chodzi?Oraz opowieść o rewolucyjnym sposobie odczytywania zwojów papirusów, które zostały zwęglone podczas wybuchu Wezuwiusza w I n.e., a do ich rozszyfrowania konieczne było stworzenie własnego zwoju i spalenie go w piecu.

Sep 23, 2026

Każdy dom ma własny zapach – choć jego mieszkańcy zwykle przestają go zauważać. Skąd bierze się ta charakterystyczna mieszanka? Dlaczego po powrocie z urlopu nagle czujemy tę woń? I co właściwie tworzy ten tak dobrze znany zapach klatki schodowej w starym bloku? Przed Wami nowy odcinek Podcastu Crazy Nauka!

See all episodes →