Show Notes
Cawn hwyl yn y bennod hon wrth edrych ar ysgrif gan ‘Elphin’ (Robert Arthur Griffith, 1860-1936) a gyhoeddwyd yn Y Geninen yn 1895.
Ystyriwn feirniadaeth afieithus Elphin wrth iddo fflangellu’r ‘Bardd Newydd’ a nodi bod ganddo bwyntiau difrifol iawn er gwaethaf ei ormodiaeth ddychanol. Cydymdeimlwn â dwy ochr y ddadl lenyddol hon ac awgrymwn ei bod yn fodd i bwyso a mesur cyflwr barddoniaeth Gymraeg ar ddiwedd y ganrif. Ac mae llawer o’r cwestiynau canolog yr un mor berthnasol wrth ystyried barddoniaeth Gymraeg heddiw (e.e., a yw’n bosibl bod ystyriaethau ffurfiol yn gorlywodraethu weithiau? Beth yw rôl dysg mewn cerdd? A.y.y.b.). Rydym ni’n diffinio’r ‘Bardd Newydd’ a ‘Rhamantiaeth’ wrth fynd heibio hefyd. * Elphin’s Whip: Poetry and Literary Criticism in the 1890s
We have fun in this episode while looking at a piece by ‘Elphin’ (Robert Arthur Griffith, 1860-1936) which was published in Y Geninen in 1895.
We consider Elphin’s gleeful criticism as he scourges the ‘Bardd Newydd’ (‘New Poet’) and note that he has very serious points despite his satirical excess. We sympathize with both sides of this literary debate and we suggest that it’s a way of assessing the state of Welsh poetry at the end of the century. And many of the central questions are just as relevant to those who consider Welsh poetry today (for example, is it possible that formal considerations sometimes dominate? What is the role of learning in a poem? And etc.). We also define the ‘New Poet’ and ‘Romanticism’ in passing.
Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones Cynhyrchwyd gan: Richard Martin ar gyfer Mimosa Cymru Cerddoriaeth: 'Might Have Done' gan The Molenes
Darllen Pellach/Further Reading: - Ann Rhian Hughes (gol.), Beirniad Llym Gynddeiriog: Ysgrifau a Cherddi Elphin (Dalen Newydd, 2026). - Cewch ddarllen Y Geninen ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru: https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/browse/2354296,
More from Yr Hen Iaith
Gan barhau â thema sy’n hydreiddio penodau diweddar, sef cydberthynas diwylliant llenyddol Cymraeg a gwleidyddiaeth mudiad Cymru Fydd, mae’r bennod hon yn ystyried rhai o gyfraniadau cynnar Owen Morgan Edwards (1858-1920). Ac yntau’n diwtor hanes yn Rhydychen, disgwylid iddo gyhoeddi ymchwil o bwys yn ei faes arbenigol, sef cyfnod y Dadeni Dysg a’r Diwygiad Protestannaidd, ond Cymraeg oedd iaith y rhan fwyaf o’i ysgrifau a defnyddiodd ei wybodaeth am hanes Ewrop a Chymru er mwyn llunio ysgrifau poblogaidd sy’n hyrwyddo agenda genedlaetholgar.
Yn wrthbwynt trawiadol i bryddestau hirwyntog y ‘Beirdd Newydd’ a drafodwyd yn y bennod ddiwethaf, dechreuwn y tro hwn gydag awdl gain John Morris-Jones (1864-1929), ‘Cymru Fydd’. Ond wrth bwysleisio’r ceinder a’r cynilder sy’n nodweddu cerddi JMJ, rhaid oedi eto a thrafod cydberthynas y mudiad cenedlaetholgar hwnnw a llenyddiaeth Gymraeg y 1890au. Gwelwn dinc iwtopaidd yn yr awdl hon yn ogystal â beirniadaeth lem ar gyfalafiaeth.
Trafodwn William Thomas (1832-1878) yn y bennod hon, bardd sy’n cael ei gofio fel ‘Islwyn’.
Cawn hwyl yn y bennod hon wrth drafod campwaith dychanol Daniel Owen, Profedigaethau Enoc Huws.
Wedi ystyried gwrthwynebiad rhai Cymry Ymneilluol i’r nofel mewn ambell bennod ddiweddar, cawn yn y bennod hon gyfle i ddechrau trafod Daniel Owen, nofelydd Cymraeg mwyaf llwyddiannus y bedwaredd ganrif ar bymtheg.